Odpust zupełny za zmarłych 1–8 listopada – warunki krok po kroku

Odpust zupełny za zmarłych to dar, który Kościół co roku daje wiernym w pierwszych dniach listopada. Od uroczystości Wszystkich Świętych do 8 listopada każdego dnia można ofiarować go za dusze w czyśćcu. Poniżej wyjaśniamy, czym jest taki odpust, jakie warunki trzeba spełnić i jak to zrobić krok po kroku – na podstawie Katechizmu, Kodeksu Prawa Kanonicznego i dokumentów Penitencjarii Apostolskiej.

Odpust zupełny za zmarłych można uzyskać codziennie od 1 do 8 listopada, jeden raz na dzień. Trzeba pobożnie nawiedzić cmentarz i pomodlić się tam za zmarłych, a do tego spełnić zwykłe warunki: być w stanie łaski po spowiedzi, przyjąć Komunię świętą, pomodlić się w intencjach Ojca Świętego i odrzucić przywiązanie do grzechu. Ten odpust ofiarowuje się wyłącznie za dusze w czyśćcu, nie za siebie.

Czym jest odpust zupełny za zmarłych?

Katechizm wyjaśnia, że odpust to darowanie przed Bogiem kary doczesnej za grzechy, które zostały już odpuszczone co do winy (KKK 1471). Grzech ciężki zostaje przebaczony w spowiedzi, ale po każdym grzechu zostają w człowieku jego skutki – nieuporządkowane przywiązania, które wymagają oczyszczenia. To oczyszczenie dokonuje się albo tutaj, na ziemi, albo po śmierci, w czyśćcu (KKK 1030–1031, 1472).

Odpust jest cząstkowy, gdy uwalnia od części tej kary, albo zupełny, gdy uwalnia od niej całkowicie (KKK 1471). Kodeks Prawa Kanonicznego dodaje, że każdy wierny może uzyskiwać odpusty dla siebie albo ofiarować je za zmarłych (kan. 994). Za innych żyjących ofiarować ich nie można.

Kiedy ofiarujemy odpust za zmarłego, działa on „na sposób wstawiennictwa”. To znaczy, że powierzamy tę łaskę Bogu, a On w swoim miłosierdziu decyduje, jak ją przyjmie. Odpust nie jest więc mechanicznym „wykupieniem” duszy, tylko modlitwą całego Kościoła, w której uczestniczymy przez wiarę i miłość (KKK 1479). O tym, skąd pochodzi nauka o czyśćcu, piszemy w tekście Czy w Biblii jest mowa o czyśćcu?.

Dlatego też sprawił, że złożono za zmarłych ofiarę przebłagalną, aby zostali uwolnieni od grzechu.

2 Mch 12,45

Kiedy można uzyskać odpust za zmarłych w listopadzie?

Kościół przewiduje dwie listopadowe formy odpustu zupełnego za zmarłych. Opisuje je Wykaz odpustów (Enchiridion indulgentiarum, 1999), wydany przez Penitencjarię Apostolską.

• Od 1 do 8 listopada – codziennie, za pobożne nawiedzenie cmentarza i modlitwę za zmarłych, choćby tylko w myśli. Taki odpust można ofiarować wyłącznie za zmarłych.
• W Dzień Zaduszny, 2 listopada – za pobożne nawiedzenie kościoła lub kaplicy publicznej i odmówienie w nim „Ojcze nasz” i „Wierzę w Boga”. Nawiedzenia można dokonać od południa 1 listopada do końca 2 listopada. Biskup diecezjalny może przenieść tę możliwość na sąsiednią niedzielę albo na uroczystość Wszystkich Świętych.

W latach pandemii (2020 i 2021) Penitencjaria Apostolska wyjątkowo rozszerzała możliwość uzyskania tego odpustu na cały listopad. Były to decyzje jednorazowe. Jeśli Stolica Apostolska lub twoja diecezja nie ogłoszą inaczej, obowiązują zwykłe terminy: 1–8 listopada i Dzień Zaduszny.

Jakie są warunki odpustu za zmarłych?

Do odpustu zupełnego potrzebne jest samo dzieło odpustowe oraz tak zwane zwykłe warunki. Wymienia je Penitencjaria w dokumencie „Dar odpustu” (2000) i w normach Wykazu odpustów:

1. Stan łaski uświęcającej – osiągnięty przez spowiedź sakramentalną.
2. Komunia święta – przyjęta osobno do każdego odpustu zupełnego.
3. Modlitwa w intencjach Ojca Świętego – wybór modlitwy należy do ciebie; Kościół zaleca „Ojcze nasz” i „Zdrowaś Maryjo”.
4. Wolność od przywiązania do grzechu – szczera wola zerwania z każdym grzechem, także powszednim.
5. Dzieło odpustowe – nawiedzenie cmentarza z modlitwą za zmarłych (1–8 listopada) albo nawiedzenie kościoła z „Ojcze nasz” i „Wierzę w Boga” (2 listopada).

Uzyskać odpust może osoba ochrzczona, niezwiązana ekskomuniką i będąca w stanie łaski przynajmniej przy zakończeniu przepisanych czynności (kan. 996 § 1). Trzeba też mieć intencję jego uzyskania – wystarczy ogólna. Jeśli któryś z warunków zupełnego odpustu nie zostanie spełniony, odpust będzie cząstkowy.

Odpust zupełny za zmarłych krok po kroku

1. Przed 1 listopada albo w pierwszych dniach listopada przystąp do spowiedzi. Sprawdź, kiedy jest spowiedź w twoim kościele – przed Wszystkimi Świętymi kolejki bywają długie.
2. W dniu, w którym chcesz uzyskać odpust, przyjmij Komunię świętą podczas Mszy.
3. Pomódl się w intencjach Ojca Świętego, na przykład odmawiając „Ojcze nasz” i „Zdrowaś Maryjo”.
4. Nawiedź dowolny cmentarz (nie musi to być grób bliskiej osoby) i pomódl się tam za zmarłych. Może to być krótka modlitwa, nawet w myśli.
5. Wzbudź intencję ofiarowania odpustu za zmarłych – za konkretną osobę albo za wszystkie dusze czyśćcowe.
6. Następnego dnia możesz powtórzyć Komunię, modlitwę za papieża i nawiedzenie cmentarza, aby ofiarować kolejny odpust. Spowiedzi nie trzeba powtarzać.

Kiedy trzeba się wyspowiadać, żeby uzyskać odpust?

Penitencjaria zaleca, aby Komunia i modlitwa w intencjach papieża miały miejsce w tym samym dniu co dzieło odpustowe. Wystarczy jednak, jeśli spowiedź, Komunia i modlitwa zostaną wypełnione w ciągu około 20 dni przed lub po dziele odpustowym („Dar odpustu”, nr 5).

Jedna spowiedź wystarcza do uzyskania kilku odpustów zupełnych. Natomiast Komunia święta i modlitwa w intencjach Ojca Świętego dotyczą tylko jednego odpustu. Jeśli więc chcesz ofiarować odpust przez osiem dni, potrzebujesz jednej spowiedzi i ośmiu Komunii.

Co, jeśli nie mogę pójść na cmentarz?

Osoby chore, starsze lub z innych ważnych powodów niemogące wyjść z domu nie są pozbawione tej łaski. Spowiednik może zamienić im przepisane dzieło lub warunki na inne, możliwe do wykonania („Dar odpustu”, nr 6). Warto porozmawiać o tym z księdzem, na przykład podczas wizyty z Komunią w pierwszy piątek miesiąca.

Modlitwa za zmarłych odmówiona w domu, ofiarowane cierpienie i zamówiona Msza święta zawsze mają wartość, nawet jeśli nie łączą się z odpustem zupełnym.

Jaką modlitwę odmówić na cmentarzu?

Kościół nie wyznacza jednej obowiązkowej modlitwy przy nawiedzeniu cmentarza. Może to być dziesiątek różańca, koronka do Bożego Miłosierdzia, litania albo krótkie, tradycyjne wezwanie za zmarłych:

Więcej o tej modlitwie i jej znaczeniu przeczytasz w artykule Wieczny odpoczynek – jak modlić się za zmarłych. Wielu wiernych sięga też po modlitwę do św. Gertrudy za dusze czyśćcowe.

Zobacz też: Czy 2 listopada trzeba iść do kościoła? Zaduszki – co mówi Kościół

Jak pomagać zmarłym przez resztę roku?

Poza listopadem Kościół daje odpust cząstkowy za nawiedzenie cmentarza z modlitwą za zmarłych oraz za odmówienie „Wieczny odpoczynek” albo jutrzni lub nieszporów z Oficjum za zmarłych (Enchiridion indulgentiarum, konc. 29). Katechizm przypomina też o Eucharystii i jałmużnie ofiarowanych za zmarłych (KKK 1032).

W polskich parafiach tradycją są również wypominki – polecanie zmarłych z imienia w modlitwie wspólnoty, zwłaszcza w listopadzie.

Najczęstsze pytania

Czy odpust można ofiarować za konkretną osobę?

Tak. Możesz ofiarować odpust za konkretnego zmarłego, na przykład za rodzica czy przyjaciela, albo za wszystkie dusze czyśćcowe. Owoc tego daru powierzasz Bożemu miłosierdziu.

Ile razy można uzyskać odpust zupełny za zmarłych w listopadzie?

Odpust zupełny można uzyskać tylko raz dziennie. Od 1 do 8 listopada daje to najwyżej osiem odpustów – po jednym każdego dnia, przy osobnej Komunii i modlitwie za papieża.

Czy trzeba iść na grób bliskiej osoby?

Nie. Warunkiem jest pobożne nawiedzenie cmentarza i modlitwa za zmarłych. Może to być dowolny cmentarz, również parafialny czy wojskowy.

Czy odpust za zmarłych można uzyskać już 31 października?

Nie. Nawiedzenie cmentarza liczy się od 1 listopada, a nawiedzenie kościoła w intencji Zaduszek – od południa 1 listopada. Spowiedź możesz natomiast odbyć wcześniej, nawet kilkanaście dni przed.

Co, jeśli nie spełnię wszystkich warunków?

Jeśli brakuje któregoś z warunków odpustu zupełnego, na przykład Komunii w danym dniu, odpust jest cząstkowy. Modlitwa za zmarłych nie traci przez to wartości.