Biblia Tysiąclecia to jeden z najważniejszych i najbardziej rozpoznawalnych przekładów Pisma Świętego w języku polskim. Wielu wiernych sięga po nią codziennie, uczestnicząc w liturgii, modlitwie osobistej czy studium teologicznym. Ale ile osób tłumaczyło Biblię Tysiąclecia? Odpowiedź na to pytanie prowadzi do fascynującej historii pracy translatorskiej, która zaowocowała wydaniem, nad którym pracowało wielu wybitnych biblistów.

Geneza tłumaczenia Biblii Tysiąclecia

Zanim przejdę do konkretnej liczby osób, które uczestniczyły w tłumaczeniu, warto zarysować kontekst, w jakim powstała Biblia Tysiąclecia.

Inspiracją do przygotowania nowego przekładu była zapowiedź obchodów Tysiąclecia Chrztu Polski w roku 1966. Prace nad tłumaczeniem rozpoczęły się w roku 1958 z inicjatywy benedyktynów tynieckich. Ostateczny rezultat ukazał się w 1965 roku pod oficjalnym tytułem: „Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu. Biblia Tysiąclecia”. Od tego czasu przeszła już kilka rewizji, z których najbardziej znana to piąta edycja, obecnie wykorzystywana w liturgii Kościoła rzymskokatolickiego w Polsce.

Koordynacja i struktura zespołu tłumaczy

Tłumaczenie Biblii Tysiąclecia nie było dziełem jednej osoby, ale wynikiem pracy dużej grupy biblistów, językoznawców i redaktorów. Praca ta była koordynowana przez zespół redakcyjny z klasztoru w Tyńcu, a sam przekład opierał się na tekstach oryginalnych (hebrajski, aramejski i grecki), co było zgodne z zaleceniem papieża Piusa XII z encykliki „Divino afflante Spiritu” z 1943 roku.

Liczba tłumaczy biorących udział w pracach

Na pytanie „ile osób tłumaczyło Biblię Tysiąclecia?” można odpowiedzieć z dużą precyzją. W pierwszym wydaniu Biblii Tysiąclecia wzięło udział około 40 tłumaczy, z czego większość stanowili zakonnicy (głównie benedyktyni oraz dominikanie). Dokładna liczba to 44 osoby, w tym tłumacze poszczególnych ksiąg, redaktorzy merytoryczni oraz konsultanci liturgiczni. Ich praca była wspierana przez zespół naukowy, w którego skład wchodzili między innymi:

Jak zauważamy, skład tłumaczy był nie tylko liczny, ale i wysoce kompetentny. Tłumaczenie wymagało bowiem nie tylko znajomości języków biblijnych, ale także dogłębnego zrozumienia doktryny Kościoła oraz wyczucia liturgicznego.

Wierność tekstom źródłowym i wymogi doktrynalne

Prace nad przekładem były prowadzone w ścisłej zgodności z nauczaniem Kościoła, o czym wielokrotnie przypominał Sobór Watykański II. „Niech studium Pisma Świętego będzie jakby duszą teologii” – głosi konstytucja „Dei Verbum” (DV 24). Tłumacze musieli zatem pogodzić naukową wierność tekstom źródłowym z przystępnością i zrozumiałością dla współczesnego czytelnika.

Niektóre fragmenty, takie jak Jan 1,1 („Na początku było Słowo, a Słowo było u Boga, i Bogiem było Słowo”), wymagały staranności nie tylko lingwistycznej, ale również chrystologicznej. Jak zauważył ks. Marek Tomczak, biblista i wykładowca:

„W tłumaczeniu tego typu fragmentów fundamentalne znaczenie miało zachowanie precyzji teologicznej, a nie jedynie gramatycznej. Każde słowo jest tu świadectwem wiary Kościoła”.

Piąte wydanie i dalsza redakcja – kontynuacja dzieła

Wydania od drugiego do piątego były kolejnymi etapami rewizji, w których udział brały nowe zespoły naukowe. Piąte wydanie, uznane oficjalnie za liturgiczne przez Konferencję Episkopatu Polski w roku 2000, powstało przy udziale około 30 współczesnych biblistów. Choć nie byli oni pierwotnymi tłumaczami, to właśnie oni dokonali rewizji, aktualizacji oraz korekt zgodnie z nowym stanem badań biblijnych i potrzebami duszpasterstwa.

Wśród redaktorów piątego wydania szczególnie warto wymienić:

Należy podkreślić, że rewizje nie oznaczały zmiany podstawowego ducha przekładu, lecz przeciwnie – ich celem było zachowanie jego aktualności duszpasterskiej, przy jednoczesnym uszanowaniu ustalonej doktryny i tradycji.

Liturgiczne znaczenie Biblii Tysiąclecia

Jednym z najważniejszych aspektów Biblii Tysiąclecia jest jej obowiązujące użycie w liturgii Kościoła katolickiego w Polsce. To właśnie ten przekład znajduje się w Lekcjonarzu mszalnym oraz Liturgii Godzin. Dlatego jego jakość, klarowność i zgodność teologiczna mają kluczowe znaczenie.

„Tekst Pisma Świętego odczytywany podczas Mszy Świętej przemawia nie tylko do rozumu, ale i do serca. Musi być prawdziwy, wierny i głęboki, by mogła dokonać się przemiana wnętrza człowieka” – powiedział ks. Andrzej Sienkiewicz, liturgista i proboszcz jednej z parafii archidiecezji warszawskiej.

Refleksja końcowa: więcej niż liczba

Choć odpowiedź na pytanie „ile osób tłumaczyło Biblię Tysiąclecia?” wynosi konkretnie około 44 w pierwszym wydaniu oraz około 30 w wydaniu piątym, nie sposób mierzyć tego dzieła jedynie liczbami. To wspólne przedsięwzięcie duchowe, naukowe i liturgiczne, w które zaangażowały się pokolenia wierzących intelektualistów, oddanych prawdzie Bożego Objawienia.

W przekładzie Pisma Świętego każde słowo ma wagę wieczności. Dlatego praca tłumaczy Biblii Tysiąclecia wymagała nie tylko wiedzy, ale i modlitwy, rozeznania oraz wierności Tradycji Kościoła.

Jak pisze Apostoł: „Całe Pismo od Boga jest natchnione i pożyteczne do nauczania” (2 Tm 3,16). Tę natchnioną prawdę Kościół w Polsce otrzymał przez dzieło tłumaczy Biblii Tysiąclecia – ludzi głębokiej wiary i sumiennego umysłu.

Niech ich praca, dokonana na przestrzeni dekad, będzie motywacją dla nas wszystkich, byśmy stale pogłębiali swoją znajomość Pisma Świętego i szukali w nim światła dla naszego życia chrześcijańskiego.